ՀՍՀ/ՀԻԴՐՈԴԻՆԱՄԻԿԱԿԱՆ ԴԻՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԻԴՐՈԴԻՆԱՄԻԿԱԿԱՆ ԴԻՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ, հեղուկով շրջահոսվող մարմնի շարժմանը դիմադրող ուժ: Հ. դ. մարմնի վրա ազդող բոլոր ուժերի գլխավոր վեկտորի պրոյեկցիան է շարժման ուղղության վրա: Որոշվում է $X=C_x\rho \frac{v^2}{2}S$ բանաձևով, որտեղ $\rho$-ն միջավայրի խտությունն է, v-ն՝ արագությունը, S-ը՝ տվյալ մարմնին բնորոշ մակերեսը: Cx չափազուրկ գործակիցը կախված է մարմնի ձևից, շարժման ուղղության նկատմամբ դիրքից և նմանության թվերից: Շարժվող մարմնի մակերևույթի յուրաքանչյուր տարրի վրա հեղուկի ազդող ուժը կարելի է բաժանել նորմալ և շոշափող բաղադրիչների, այսինքն՝ ճնշման և շփման ուժերի: Ճնշման ուժերի գումարի պրոյեկցիան շարժման ուղղության վրա կտա ճնշման Հ. դ., իսկ շփման ուժերի գումարի պրոյեկցիան շարժման ուղղության վրա՝ շփման Հ. դ.: Կամայական հատվածք ունեցող խողովակում հեղուկի հաստատված շարժման ժամանակ խողովակի միավոր երկարության Հ. դ. որոշվում է $\mathrm{\Delta }P=\lambda \frac{1}{2d}\rho v^2\frac{1}{2d}$ միջ բանաձևով, որտեղ 1-ը դիտարկվող հատվածի երկարությունն է, d-ն՝ տրամագիծը, $v^2$ միջ-ը՝ հեղուկի միջին ելքային արագությունը, $\lambda$-ն՝ դիմադրության չափազուրկ գործակիցը, որի արժեքը կախված է խողովակի հատվածքից և շարժման ռեժիմից (լամինար, տուրբուլենտ): Հարթ շրջանային խողովակում հեղուկի լամինար շարժման դեպքում $\lambda =\frac{64}{Re}$, տուրբուլենտի դեպքում $\lambda =\frac{0.3164}{R{e}^{0.25}}$, որտեղ Re-ն Ռեյնոլդսի թիվն է: Խողովակաշարերում հեղուկի շարժման ժամանակ խողովակների չափերի թռիչքաձև փոփոխությունների հետևանքով առաջանում է, այսպես կոչված, տեղական դիմադրություն, որը որոշվում է $\mathrm{\Delta }p=\xi \rho \frac{v^2}{2}$ բանաձևով: Այստեղ $\xi$-ն տեղական դիմադրության գործակիցն է տրված հատույթում: Հ. դ–յան ճշգրիտ որոշումը կարևոր է զանազան կառույցների, սարքավորումների և ապարատների նախագծման և կառուցման համար:

Գ. Բաբաջանյան