ՀՍՀ/ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ ՌԵԱԿՑԻԱՆԵՐ

ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ ՌԵԱԿՑԻԱՆԵՐ, իրար հաջորդող քիմիական ռեակցիաների շարք, րբ մի ռեակցիայի վերջնանյութը հաջորդ ռեակցիայի համար ելանյութ է։ Հ․ ռ-ի ընթացքում վերջնանյութի (C) առաջացումը հետևանք է մեկից ավելի իրար հաջորդող փուլերում ելանյութի (A) փոխարկումների՝

$A\stackrel{k_1}{\to }{B}_1\stackrel{k_2}{\to }\cdots \stackrel{k_i}{\to }{B}_{i+1}\stackrel{}{\to }C$ ։

Հ․ ռ-ի պարզագույն օրինակ է երկու ոչ դարձելի առաջին կարգի ռեակցիաների հաջորդաբար ընթանալը՝

$A\stackrel{k_1}{\to }B\stackrel{k_2}{\to }C$ ։

Միջանկյալ նյութի (B) կոնցենտրացիան սկզբում աճում է՝ հասնելով առավելագույն արժեքի, հետո նվազում։ Հ․ ռ․ են ածխաջրածինների ջերմային կրեկինգը, քլորացումը, պոլիմերացումը, բազմահիմն թթուների էսթերացումը ևն։ Հ․ ռ-ի քանակական վերլուծությունը հանգեցնում է քիմ․ կինետիկայի համար շատ կարևոր երկու հետևություններ՝

1. վերջնանյութի կուտակման արագությունը հավասար է ռեակցիայի գումարային արագությունը պայմանավորող ամենադանդաղ փուլի արագությանը։

2. Եթե միջանկյալ նյութը շատ ռեակցունակ է, ապա նրա նկատմամբ կարելի է կիրառել քվազիոստացիոնար կոնցենտրացիաների մեթոդը, որը հնարավորություն է տալիս դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգը վերածել հանրահաշվական հավասարումների համակարգի։ Դա հեշտացնում է կինետիկ տվյալների մաթեմատիկական մշակումը։

Ն. Բեյլերյան