ՀՍՀ/ՀԱՐՎԱԾ

Կաղապար:ՀՍՀ

ՀԱՐՎԱԾ պինդ մարմինների, շարժվող պինդ մարմինների բախման, ինչպես նաև հեղուկի կամ գազի հետ պինդ մարմնի որոշ փոխազդեցությունների հետևանքով առաջացող երևույթների համախումբ: Հ–ի տևողությունը, սովորաբար, շատ կարճ է, իսկ բախվող մարմինների հպման տիրույթում զարգացող ուժերը` շատ մեծ (109–1010 ն մ²): Հարվածային ուժերի հետևանքով Հ–ի ընթացքում տեղի է ունենում մարմնի կետերի արագությունների գգալի փոփոխություն: Հ. կարող է առաջացնել նաև մնացորդային դեֆորմացիա, ձայնային տատանումներ, մարմինների տաքացում, քայքայում (կրիտիկականից մեծ արագությունների դեպքում), նյութերի մեխանիկական հատկությունների փոփոխություն ևն: Մարմնի կետերի արագությունների փոփոխությունը Հ–ի ընթացքում որոշվում է Հ–ի ընդհնուր տեսության մեթոդներով, որոնցում հարվածային ուժի փոխարեն որպես մեխանիկական փոխազդեցության չափ ընդունվում է Հ–ի իմպուլսը ժամանակահատվածում (այսպես կոչված հարվածային իմպուլս): Քանի որ շատ փոքր է, բոլոր ոչ հարվածային ուժերի (օրինակ, ծանրության ուժի) իմպուլսները, ինչպես նաև Հ–ի ընթացքում մարմնի կետերի տեղափոխությունները անտեսվում են: Հ–ի ընդհանուր տեսության հիմնական հավասարումները բխում են Հ–ի ժամանակ համակարգի շարժման քանակի և կինետիկ մոմենտի փոփոխության վերաբերյալ թեորեմներից: Եթե հայտնի են արագությունները Հ–ի սկզբում և կիրառված հարվածային իմպուլսը, այդ թեորեմների օգնությամբ կարելի է որոշել արագությունները Հ–ի վերջում, իսկ եթե մարմինը ազատ չէ` նաև կապերի իմպուլսիվային ռեակցիաները: Երկու մարմինների փոխհարվածի դեպքում պրոցեսը կարելի է բաժանել 2 փուլի: Առաջին փուլն սկսվում է A և В մարմինների հպումից, երբ մարմինների մոտեցման արագությունը հավասար է $V_{A n} - U_{B n}$ : $V_{A n}$ -ը և $U_{B n}$ -ը $V_{A}$ և $V_{B}$ արագությունների պրոյեկցիաներն են A և B կետերում մարմինների մակերևույթներին տարածո ընդհանուր նորմալին, որն անվանում են հարվածի գիծ: Առաջին փուլի վերջում մարմինների մոտեցումը դադարում է, և դրանց կինետիկ էներգիայի մի մասը փոխակերպվում դեֆորմացիայի պոտենցիալ էներգիայի: Երկրորդ փուլում տեղի է ունենում առաձգական դեֆորմացիայի պոտենցիալ էներգիայի փոխարկումը մարմինների կինետիկ էներգիայի, և մարմինները սկսում են տարամիտել: Երկրորդ փուլի վերջում A և B կետերը կունենան տարամիտման Van-VBn արագություն: Բացարձակ առաձգական մարմինների համար Հ-ի վերջում մեխանիկական էներգիան լիովին կվերականգնվեր, և տեղի կունենար (VAn—VBn)= (VAn—UB.) հավասարությունը, իսկ բացարձակ ոչ առաձգական մարմինների Հ․ կավարտվեր առաջին փուլով (VAn— — Van=0): Իրական մարմինների Հ-ի դեպքում մեխանիկական էներգիան Հ-ի վերջում վերականգնվում է մասամբ (մնացորդային դեֆորմացիայի, մարմինների տաքացման և այլ երևույթների հետևանքով) և (Van-VBn)<(Van-Van): Այդ կորուստները հաշվի առնելու համար մտցըվում է, այսպես կոչված, k վերականգնման գործակից, որը կախված է միայն նյութի ֆիզիկական հատկություններից.

$k = \frac{(V_{A n} - V_{B n})}{(U_{A n} - U_{B n})} = - \frac{(V_{A n} - V_{B n})}{(V_{A n} - U_{B n})}$ :

K-ի արժեքը որոշվում է փորձով: Բացարձակ առաձգական Հ-ի դեպքում k=1, իսկ բացարձակ ոչ առաձգականի դեպքում k=0: Եթե հայտնի են արագությունները Հ-ից առաջ և k գործակիցը, կարելի է հաշվել արագությունները Հ-ից հետո և S հարվածային իմպուլսը: Եթե մարմինների C, և C2 կենտրոնները Հ-ի գծի վրա են, ապա Հ. կոչվում է կ ե ն տ- ր ո ն ա կ ա ն (գնդերի Հ.), հակառակ դեպքում՝ ոչ կենտրոնական: Եթե զանգվածների կենտրոնների v, և v2 արագությունները Հ-ի սկզբում ուղղված են Հ-ի գծին զուգահեռ, ապա Հ. կոչվում է ու ղ ի ղ, հակառակ դեպքում՝ թ ե ք: Երկու ողորկ մարմինների (գնդերի) ուղիղ կենտրոնական հարվածի դեպքում

$V_{1} = v_{1} - \frac{(1 + k) M_{2}}{M_{1} + M_{2}} (v_{1} - v_{2})$

$V_{2} = v_{2} + \frac{(1 + k) M_{1}}{M_{1} + M_{2}} (v_{1} - v_{2})$

$S = (1 + k) \frac{M_{1} \cdot M_{2}}{M_{1} + M_{2}} (v_{1} - v_{2})$

$Δ T = \frac{(1 - k^{2})}{2} \frac{M_{1} \cdot M_{2}}{M_{1} + M_{2}} (v_{1} - v_{2})^{2}$

որտեղ ΔT-ն Հ-ի ընթացքում համակարգի կորցրած կինետիկ էներգիան է, M.-ը և M2-ը՝ գնդերի զանգվածները: Մասնավոր դեպքում, երբ k=1 և M= M2, ստացվում է V = v2 և V2=v1, այսինքն՝ բացարձակ առաձգական Հ-ի ժամանակ կատարվում է միևնույն զանգվածով գi DjVL արագությունների փոխանակություն։ Բացի պինդ մարմինների Հ–ից ֆիզիկայում ուսումնասիրվում են նաև մոլեկուլների, ատոմների և տարրական մասնիկների փոխհարվածները (տես նաև Բախումներ):

Գրկ. Кильчевский Н. А., Теория соударений твердых тел, Л.––М., 1949 Динник А. Н., Удар и сжатие упругих тел, Избр. труды, т. 1, К., 1952 Райнхарт Дж., Пирсон Дж. Поведение металлов при импульсивных нагрузках, пер.с англ., М.,1958. Մ. Գաբրիելյան

ՀՍՀ/ՀԱՐՎԱԾ

Նավարկման ցանկ

Որոնում