ՀՍՀ/ԾՌՈՒՄ

ԾՌՈՒՄ նյութերի դիմադրությունում, դեֆորմացիայի տեսակ, որը բնութագրվում է դեֆորմացվող մարմնի (ձող, հեծան, սալ, թաղանթ ևն) առանցքի կամ միջին մակերևույթի կորության փոփոխմամբ: Ուղիղ ձողերի համար տարբերում են հարթ Ծ., երբ արտաքին ուժերը գտնվում են ձողի գլխավոր հարթություններից որևէ մեկում, բարդ Ծ., որն առաջանում է տարբեր հարթություններում կիրառված ուժերով, և շեղ Ծ., որն առաջանում է ձողի առանցքով անցնող և գլխավոր հարթություններում չգտնվող ուժերով: Կախված ձողի լայնական հատվածքում առաշացող լարումներից՝ Ծ. կոչվում է մաքուր (ազդում են միայն ծռող մոմենտներ, նկ. 1, ա) և լայնական (ազդում են նաև լայնական ուժեր, նկ. 1, բ): Գործնականում հանդիպում է նաև երկայնական Ծ., որը բնութագրվում է երկայնական սեղմող ուժերի ազդեցությամբ ձողի կայունության կորստով (նկ. 1, գ): Երբ ձողի վրա միաժամանակ ազդում են երկայնական և առանցքին ուղղահայաց ուժեր, Ծ. կոչվում է երկայնա-լայնական: Առաձգականության սահմաններում ձողերի մոտավոր հաշվարկը կատարելիս ենթադրում են, որ Ծ-ից առաջ հարթ լայնական հատվածքները Ծ-ից հետո նույնպես մնում են հարթ (հարթ հատվածքների վարկած), ենթադրվում է նաև, որ ձողի երկայնական թելիկները Ծ-ման դեպքում իրար վրա չեն ճնշում և իրարից չեն հեռանում: Հարթ ծռման դեպքում ձողի լայնական հատվածքներում առաջանում են նորմալ և շոշափող լարումներ: Ձողի որևէ լայնական հատվածքի (նկ. 2) չեզոք առանցքից у հեռավորության վրա գտնվող թելիկում ( նորմալ լարումը որոշվում է $\sigma =M_{z}y/I_z$ բանաձևով, որտեղ Mz-ը ծռող մոմենտն է, իսկ I(ը՝ լայնական հատվածքի իներցիայի մոմենտը չեզոք առանցքի նկատմամբ: Ամենամեծ նորմալ լարումներն առաջանում են հատվածքի եզրային թելիկներում՝

${\sigma }_{max}=\frac{M_z}{W_z}$

որտեղ

$W_z=\frac{I_z}{y_{max}}$

-ը լայնական հատվածքի դիմադրության մոմենտն է: Լայնական ծռման դեպքում առաջացող t շոշափող լարումները որոշվում են

$\tau =\frac{Q_y{S}_z}{Ib}$

բանաձևով, որտեղ Qy-ը լայնական ուժն է, S2-ը՝ դիտարկվող թելիկներից վերև (կամ ներքև) լայնական հատվածքի մասի ստատիկ մոմենտը չեզոք առանցքի նկատմամբ, b-ն դիտարկվող թելիկի մակարդակի վրա հատվածքի շերտի լայնությունը: Սովորաբար, ըստ ձողի երկարության ծռող մոմենտների և լայնական ուժերի փոփոխման բնույթը տրվում է գրաֆիկորեն (էպյուրներով): Ձողի ծռված առանցքի կորությունը

$\frac{1}{\rho }=\frac{M_z}{E{I}_z}$

որոշվում է արտահայտությամբ, որտեղ p-ն ծռված առանցքի կորության շառավիղն է, E-ն առաձգականության մոդուլը: Փոքր դեֆորմացիաների դեպքում կորությունը մոտավորապես հավասար է V ճկվածքի երկրորդ կարգի ածանցյալին և, հետևաբար, ծռված առանցքի կոորդինատների ու ծռող մոմենտի միջև գոյություն ունի

$\frac{d^{2}V}{d{x}^2}=\frac{M_z}{E{I}_z}$

առնչությունը, որը կոչվում է ծռված առանցքի դիֆերենցիալ հավասարում: Այս հավասարման լուծումից ստացվում է ձողի առաձգական գիծը:

Պլաստիկ դեֆորմացիաների հաշվառմամբ ծռման մոտավոր հաշվարկի համար ենթադրում են, որ արտաքին ուժերը մեծացնելիս պլաստիկ դեֆորմացիաներ առաջանում են նախ ձողի հատվածքի եզրային կետերում (թելիկներում), իսկ այնուհետև՝ նաև ամբողջ հատվածքում:

Գրկ. տես Նյութերի դիմադրություն հոդվածի գրականությունը: