ՀՍՀ/ԴԻՆԱՄԻԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԴԻՆԱՄԻԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ (դասական իմաստով), ազատության վերջավոր թվով աստիճաններ ունեցող մեխանիկական համակարգ: Այդպիսին է դասական դինամիկայի օրենքներով շարժվող վերջավոր թվով նյութական կետերի կամ պինդ մարմինների համակարգը: Դ. հ.ի վիճակը բնութագրվում է նրա դասավորությամբ, ընդ որում, շարժման օրենքը նշում է համակարգի վիճակի փոփոխման արագությունը:

Պարզագույն դեպքում համակարգի վիճակը կարելի է բնութագրել $w_1,w_2,...,w_m$ մեծություններով, որոնք կարող են ստանալ կամայական (իրական) արժեքներ, ընդ որում, երկու տարբեր $w_1,...,w_m$ և $w{\text{'}}_1,...,w{\text{'}}_m$ խմբերին համապատասխանում են համակարգի տարբեր վիճակներ և հակառակը: Այն դեպքում, երբ $w_i$-երը և $w{\text{'}}_i$-ները մեծությամբ քիչ են տարբերվում, համակարգի համապատասխան վիճակները մոտ են և շարժման օրենքը գրվում է $w_i=f_i(w_1,...,w_m)$ դիֆերենցիալ հավասարումների տեսքով, ուր i=1, 2, ...,m: Դիտարկելով $w_1,...,w_m$ արժեքները որպես m-չափանի տարածության w կետի կոորդինատներ, կարելի է համապատասխան Դ. հ-ի վիճակը երկրաչափորեն ներկայացնել w կետով: Այդ կետը և համապատասխան տարածությունը կոչվում են Կաղապար:Լայն: Ժամանակի ընթացքում համակարգի վիճակի փոփոխությունը պատկերվում է որպես փուլային տարածությունում կետի շարժում որևէ գծով (Կաղապար:Լայն): Փուլային տարածությունում որոշվում է վեկտորական դաշտ, որը յուրաքանչյուր կետին համապատասխանության մեջ է դնում այդ կետից դուրս եկող և $[f_1(w_1,...,w_m),...,f_m(w_1,...,w_m)]$ բաղադրիչներ ունեցող f(w) վեկտորը: Այս նշանակումներով համակարգի շարժման օրենքը կարելի է կրճատ գրել $w=f(w)$ տեսքով, ըստ որի, ժամանակի յուրաքանչյուր պահին, փուլային կետի շարժման վեկտորական արագությունը հավասար է f(w) վեկտորին, որը ելնում է փուլային տարածության այն w կետից, ուր տվյալ պահին գտնվում է շարժվող փուլային կետը:

«Դ. հ.» տերմինը օգտագործվում է նաև ավելի լայն իմաստով նշանակելով կամայական ֆիզիկական համակարգ (ավտոմատ կարգավորման, ռադիո-տեխնիկական համակարգ ևն):